Türk Ocakları Akademisi 2. Hafta: Dil ve Kültür Bağlamında Türk Milliyetçiliği

Samsun Türk Ocağı tarafından düzenlenen akademi dersleri kapsamında, Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Serkan Şen, “Dil ve Kültür Bağlamında Türk Milliyetçiliği” konulu bir ders verdi.  Gençlerin ve dinleyicilerin katılımıyla gerçekleşen derste Şen; dilin milletleşme sürecindeki rolü, dil içi dünya görüşü, Türkçenin kuralcı yapısı, Atatürk dönemi dil politikaları ve Türk dünyası arasındaki dil iletişimi konularında kapsamlı değerlendirmelerde bulundu.

Konuşmasına dil ile kültür arasındaki bağları açıklayarak başlayan Prof. Dr. Serkan Şen, kelimelerin milletlerin dünyayı algılama biçimlerini yansıttığını ifade etti. “Arkadaş” kavramını örnek gösteren Şen, Arapçada arkadaş karşılığı kullanılan “sahabe” kelimesinin sohbet etme ve konuşma odaklı bir kültürden beslendiğini dile getirdi. Türkçede ise kelimenin kökeninde güvene dayalı “arkadaş” (birbirine sırtını dayama) ve ortak yaşanmışlıkları simgeleyen “adaştan” (attaş) gelen köklü bir güven anlayışının bulunduğunu vurguladı.

Toplumdaki uzman bilim insanı ile mütefekkir (entelektüel) ayrımına dikkat çeken Şen, Fatih Sultan Mehmet döneminde kurulan “Sahn-ı Seman Medreselerinin” hem akli hem de nakli ilimleri Türk yorumuyla birleştirerek sadece bir alanın uzmanını değil, topluma yön veren mütefekkirleri yetiştirdiğini belirtti.

Fizikçi Prof. Dr. Yalçın Koç’un “Anadolu Mayası” eserine atıfta bulunan Şen, Türklerin Orta Asya’dan getirdiği kültürel birikimi Anadolu’da bir maya gibi işlediğini söyledi. Bu mayanın özünde ise dil duyuşu kavramının yattığını belirterek, yabancı Türkologların dili yalnızca metin düzeyinde inceleyebileceğini, dil duyuşunun ise milletin köklü hafızasına dayandığını kaydetti.

Türkçenin bünyesindeki kuralcılığın Türklerin devlet kurma ve askeri disiplin geleneğiyle doğrudan ilişkili olduğunu belirten Şen, büyük ünlü uyumu ve kurallı cümle yapısında ana unsur olan yüklemin sonda yer almasının bu düzenin yansıması olduğunu ifade etti.

Kaşgarlı Mahmud’un Divanü Lugati’t-Türk eserindeki milliyetçi şuuruna değinen Şen, Osmanlı Devleti’nde de devşirme çocukların ilk olarak Türk ailelerinin yanına verilerek Türkçe ve Türk kültürünü öğrenmelerinin (“Türk’e vermek”) devletin dili merkeze aldığının kanıtı olduğunu dile getirdi. Ayrıca Kanun-ı Esasi ile Osmanlı’nın resmi dilinin Türkçe olarak tescillendiğini hatırlattı.

Gelişmiş medeniyet dillerinin kelime alıp vermesinin doğal bir süreç olduğunu belirten Şen, Türkçenin eksik veya yetersiz bir dil olmadığını; Rusça, Farsça, Arapça ve Balkan dillerine binlerce Türkçe kelime kazandırıldığını söyledi.

Türk dünyasındaki entegrasyon süreçlerine de temas eden Şen, Türk Dünyası Ortak Alfabe taslağının Özbekistan tarafından kabul edilmesinin stratejik ve tarihi bir adım olduğunu vurguladı. Yapay ortak bir dil oluşturmaktan ziyade karşılıklı anlaşma imkânlarının geliştirilmesi gerektiğini belirten Şen; Türk dizileri gibi popüler kültür yapımlarının Türk coğrafyasında Türkçenin öğrenilmesinde ve ortak hafızanın canlı tutulmasında olumlu etkiler sağladığını sözlerine ekledi.